Gå til hovedinnhold Til toppen

17 mei 🇳🇴 De dag waarop heel Noorwegen uit zijn bol gaat

17 mei is de nationale feestdag van Noorwegen. Het is een dag waarop heel Noorwegen alle remmen losgooit. Nagenoeg alle inwoners - getooid in hun mooiste kleding, bij voorkeur traditionele klederdracht - begeven zich door de straten, waarbij ze zingen, op de muziek van de fanfare marcheren, enthousiast met de vlag zwaaien en uit volle borst ‘hoera’ roepen. Waarom doen ze dit? Wat is de geschiedenis ervan?

Kinderen in Nederland weten over het algemeen niet waar onze nationale feestdagen voor staan. Bij Noorse kinderen is dat heel anders. Men leert hen bij wijze van spreken om ‘17 mei’ uit te spreken nog voordat ze ‘mama’ kunnen zeggen. De nationale feestdag in Noorwegen is een gebeurtenis die zijn weerga niet kent. Het is een dag vol strikte tradities en vaste gewoonten. Als je nog nooit op 17 mei in Noorwegen bent geweest, kun je je verheugen op een exotische en uitbundige belevenis.

Een vaste gewoonte

Bij het ochtendgloren luidt als startsein van de feestdag een enorme knal. Dit is het afvuren van een kanon. Daarna volgen de gebeurtenissen elkaar gedurende de hele dag op. Alle kinderen in Noorwegen gaan in optocht door de straten, aangevoerd door een fanfare die nationale marsen speelt. Daarna zijn er toespraken en kransleggingen, lunches met champagne, taartenbuffetten, concerten, tuinfeesten en kermis in de steden. Vervolgens trekken leden van verenigingen de juiste kledij aan en gaan ook marcherend door de straten. Aan het einde van de middag komt men in particuliere tuinen samen om verder te feesten. Overal waar een vlag kan hangen of staan, wappert de Noorse vlag. Zelfs auto’s zijn versierd met berkenbladeren en Noorse vlaggetjes.

De jeugd in optocht. Leerlingen die na hun eindexamen de middelbare school verlaten, worden in Noorwegen “russ” genoemd. Hier zie je ze in Sandefjord marcheren in een wat de Noren “borgertog” noemen. Foto: Tanja Janemyr Andersen
De jeugd in optocht. Leerlingen die na hun eindexamen de middelbare school verlaten, worden in Noorwegen “russ” genoemd. Hier zie je ze in Sandefjord marcheren in een wat de Noren “borgertog” noemen. Foto: Tanja Janemyr Andersen

Onder Deens gezag

Op 17 mei 1814 werd de handtekening onder de Noorse grondwet gezet. Diezelfde dag werd de Deense Christiaan Frederik tot koning van Noorwegen gekozen. Hij keurde de grondwet goed en ging meteen aan de slag om de omliggende landen ervan te overtuigen dat ze Noorwegen als zelfstandige staat moesten erkennen. Zonder enig succes. De Zweden hadden geheel andere plannen. In de herfst van datzelfde jaar werd Christiaan Frederik afgezet en naar Denemarken teruggestuurd. De 400 jaar onder Deense heerschappij was verleden tijd. In Noorwegen noemt men deze periode ‘de nacht van 400 jaar’. In de laatste jaren van het Deense gezag ontstonden meerdere stromingen met een sterk Noors nationalisme als bindende factor. De dichter Bjørnstjerne Bjørnson verwoordde in 1833 de wens van deze stromingen: “Wij zijn één natie, wij zijn samen één” en nam later het initiatief tot kinderoptochten op de dag van de grondwet, 17 mei. Het begon in 1870 en sindsdien marcheren Noren elk jaar op 17 mei in optocht door de straten, met uitzondering van de jaren 1940-1945 en de door Covid-19 gedomineerde jaren 2020 en 2021.

Levendige sfeer op 17 mei. Karl Johans Gate in het vooroorlogse Oslo van 1936. Het kasteel is in de verte op de foto te zien. Foto: Noors nationaal archief.
Levendige sfeer op 17 mei. Karl Johans Gate in het vooroorlogse Oslo van 1936. Het kasteel is in de verte op de foto te zien. Foto: Noors nationaal archief.

Het nationalisme groeit

Toen Christiaan Frederik het land verliet, wezen de Zweden Karel XIII als nieuwe koning van Noorwegen aan. Hoewel Noorwegen deel uitmaakte van een nieuwe unie – ditmaal met Zweden – was alles nu heel anders dan tijdens ‘de nacht van 400 jaar’. Noorwegen kreeg zijn eigen hoofdstad, Christiania, en binnenlands zelfbestuur. De Noorse nationale romantiek vierde hoogtij en rond de eeuwwisseling groeide het verlangen zich van Zweden onafhankelijk te verklaren. Elk jaar werd de dag van 17 mei daarom aangegrepen om het nationale gevoel aan te wakkeren en de eis om zelfstandig te zijn kracht bij te zetten. In 1905 werd een referendum gehouden over de vraag of Noorwegen de unie met Zweden moest verlaten. Een overweldigende meerderheid beantwoordde deze vraag met ‘ja’, en vanaf dat moment was 17 mei een nog sterker symbool van de Noorse onafhankelijkheid. De viering nam elk jaar in kracht en omvang toe.

De fanfare. De fanfare speelt een belangrijke rol tijdens de viering van 17 mei in Noorwegen. De foto is aan het begin van de 20e eeuw ergens in Noorwegen gemaakt. Foto: Noors nationaal archief.
De fanfare. De fanfare speelt een belangrijke rol tijdens de viering van 17 mei in Noorwegen. De foto is aan het begin van de 20e eeuw ergens in Noorwegen gemaakt. Foto: Noors nationaal archief.

Ongeëvenaarde hoogten na de oorlog

Toen de unie met Zweden tot het verleden behoorde en de Zweedse koning Oscar II was afgezet, had Noorwegen een nieuwe koning nodig. De Noren keken opnieuw richting Denemarken, en prins Karel werd als Haakon VII tot koning van Noorwegen gekozen. Koning Haakon genoot al snel populariteit. Hij was samen met zijn vrouw, koningin Maud, en hun zoon Olav (de latere koning Olav V) als vertegenwoordigers van het koninkrijk zeer geliefd bij het volk. Het Noorse enthousiasme over de jonge natie, de vlag en de grondwet was ook in de periode tussen de eerste en de tweede wereldoorlog sterk aanwezig. In de oorlogsjaren 1940-1945 was het strikt verboden om de Noorse vlag te hijsen en de naam van de koning te noemen. Daardoor werden de vlag en de koning nog belangrijker.

Toen net als nu. 17 mei, de dag waarop ‘alle’ Noren vrolijk de straat op gaan. Zo was het vroeger, zo is het nu en zo is het ook in de toekomst. Foto: NOORS NATIONAAL ARCHIEF.
Toen net als nu. 17 mei, de dag waarop ‘alle’ Noren vrolijk de straat op gaan. Zo was het vroeger, zo is het nu en zo is het ook in de toekomst. Foto: NOORS NATIONAAL ARCHIEF.

 

Toen de Noren met een ultiem vrijheidsgevoel op 8 mei 1945 uiteindelijk de vlag weer konden hijsen, was het nationale gevoel sterker dan ooit. Sindsdien is bij elke generatie de viering van 17 mei onlosmakelijk met het Noor zijn verbonden en is het de natuurlijkste zaak ter wereld om op die dag helemaal uit je bol te gaan, de “bunaden” (klederdracht) aan te trekken, uitbundig te marcheren, het volkslied uit volle borst te zingen, ongehoord grote hoeveelheden ijs te eten en ‘hoera’ te roepen. Noren voelen dit alles als een plicht – ook als ze zich op hun nationale feestdag jammer genoeg in het buitenland bevinden. Als dat toevallig in Nederland is, dan is ons advies: ren voor je leven!

Hieperdepiep hoera 🇳🇴